Sextortion en grooming

Online misbruik en afpersing van minderjarigen

Wat is sextortion?

Sextortion is een vorm van afpersing waarbij gebruik wordt gemaakt van seksueel getint beeldmateriaal van een persoon. Het kan gaan om naaktfoto's of video's die het slachtoffer zelf heeft gemaakt, maar ook om gemanipuleerd materiaal dat zo is bewerkt dat het lijkt alsof de afgebeelde persoon seksuele handelingen verricht. Soms betreft het beelden die via een gehackte webcam of telefoon zijn verkregen.

De afperser dreigt dit materiaal te verspreiden naar vrienden, familieleden, klasgenoten of op openbare platforms, tenzij het slachtoffer aan bepaalde eisen voldoet. Deze eisen kunnen financieel van aard zijn, maar het komt ook voor dat het slachtoffer wordt gedwongen tot het maken van meer expliciet materiaal of tot seksuele handelingen met derden.

Sextortion treft zowel jongens als meisjes en komt voor bij alle leeftijdsgroepen, maar minderjarigen zijn bijzonder kwetsbaar. De schaamte die gepaard gaat met het bestaan van het materiaal maakt dat slachtoffers lang zwijgen en niet om hulp durven vragen. Het aantal gevallen van sextortion onder jongeren neemt de laatste jaren toe.

Wat is grooming?

Grooming is de benaming voor het proces waarbij een volwassene online contact zoekt met een minderjarige, met als uiteindelijk doel seksueel contact. De "groomer" doet zich vaak voor als iemand anders, bijvoorbeeld als een leeftijdgenoot of als iemand met dezelfde interesses als het kind.

Het proces verloopt doorgaans in fasen. Eerst wordt er vertrouwen opgebouwd door middel van gesprekken, complimenten en persoonlijke aandacht. Vervolgens wordt het gesprek geleidelijk naar seksuele onderwerpen gestuurd. De groomer probeert het kind te overtuigen om intieme foto's te delen of om af te spreken voor een ontmoeting.

Grooming van minderjarigen onder de zestien jaar is in Nederland strafbaar. Wanneer een groomer naaktfoto's of filmjes van het slachtoffer bezit, bijvoorbeeld doordat deze via een webcam zijn gemaakt, kan dit materiaal vervolgens worden gebruikt voor chantage of verdere uitbuiting.

De rol van sociale media

Zowel sextortion als grooming vinden voornamelijk online plaats. Sociale media, chatapps en online games bieden daders de mogelijkheid om op grote schaal en relatief anoniem contact te leggen met jongeren. Platforms zoals Instagram, Snapchat, TikTok en diverse chatrooms worden regelmatig gebruikt als eerste contactpunt.

De snelheid waarmee online contacten kunnen worden gelegd en de mogelijkheid om achter een vals profiel te opereren, maken het voor daders eenvoudiger dan ooit om minderjarigen te benaderen. Tegelijkertijd maakt de digitale context het voor ouders en opvoeders lastiger om toezicht te houden op de online activiteiten van jongeren.

Wat kan een slachtoffer doen?

Het belangrijkste advies voor slachtoffers van sextortion of grooming is om er met een vertrouwd persoon over te praten. Dat kan een ouder zijn, een docent, een hulpverlener of een andere volwassene die het kind vertrouwt. Daarnaast is het raadzaam om bewijsmateriaal (screenshots van gesprekken en dreigmenten) te bewaren en aangifte te doen bij de politie.

Het is van groot belang dat slachtoffers weten dat zij geen schuld dragen aan de situatie. De verantwoordelijkheid ligt volledig bij de dader. Schaamte is begrijpelijk, maar mag geen reden zijn om te zwijgen. Er zijn meerdere instanties die hulp en advies bieden, ook anoniem.