Seksuele uitbuiting

De meest voorkomende vorm van mensenhandel onder minderjarigen

Bij seksuele uitbuiting van minderjarigen worden jongeren onder de achttien jaar gedwongen tot seksuele handelingen tegen betaling of in ruil voor goederen. Dit kan zowel online als offline plaatsvinden. Seksuele uitbuiting van minderjarigen is in Nederland strafbaar als vorm van mensenhandel en vormt een van de meest voorkomende varianten daarvan.

De slachtoffers zijn divers. Hoewel meisjes de grootste groep vormen, worden ook jongens getroffen. Een aanzienlijk deel van de slachtoffers wordt niet als zodanig herkend, waardoor zij niet de bescherming krijgen die nodig is. Het tijdig signaleren van uitbuiting blijft daarmee een van de grootste uitdagingen voor hulpverleners, docenten en ouders.

Hoe seksuele uitbuiting plaatsvindt

Seksuele uitbuiting begint vaak met het benaderen van kwetsbare jongeren. Daders zoeken gericht naar minderjarigen die behoefte hebben aan aandacht, bevestiging of materiële zaken. Via sociale media, op schoolpleinen, bij uitgaansgelegenheden of bij zorginstellingen worden contacten gelegd. De aanpak is doorgaans geleidelijk: eerst wordt een band opgebouwd, waarna de jongere stap voor stap in een situatie van afhankelijkheid terechtkomt.

De dwang kan verschillende vormen aannemen. Soms gaat het om direct fysiek geweld, maar vaker is er sprake van emotionele manipulatie, dreigementen om intiem beeldmateriaal te verspreiden, of het creëren van schulden. De jongere voelt zich gevangen in de situatie en ziet geen uitweg.

Afhankelijkheid als werkwijze

Een terugkerend element bij seksuele uitbuiting is het ontstaan van een afhankelijkheidsrelatie. De dader zorgt ervoor dat het slachtoffer geïsoleerd raakt van vrienden en familie. Contact met de buitenwereld wordt beperkt, terwijl de band met de dader juist wordt versterkt. Het slachtoffer gaat de dader zien als partner, beschermer of zelfs als vriend, waardoor de drempel om hulp te zoeken bijzonder hoog wordt.

Deze dynamiek maakt het voor buitenstaanders extra moeilijk om de situatie te doorzien. Het slachtoffer lijkt soms vrijwillig mee te werken en ontkent in veel gevallen dat er sprake is van uitbuiting. Juist daarom is het van belang dat professionals en omstanders de onderliggende patronen leren herkennen.

Dreiging en chantage

Daders van seksuele uitbuiting gebruiken vaak dreiging en chantage om controle te behouden over hun slachtoffers. De dader is zich ervan bewust dat de activiteiten strafbaar zijn en doet er alles aan om te voorkomen dat het slachtoffer met iemand gaat praten. Minderjarigen worden onder druk gezet door te dreigen met geweld, het verspreiden van intiem beeldmateriaal, of door het isoleren van hun sociale netwerk.

Het slachtoffer wordt hierdoor steeds afhankelijker en verliest het contact met ouders, verzorgers, vrienden en vriendinnen. De angst voor gevolgen houdt het slachtoffer gevangen in de situatie, soms jarenlang.

Seksuele uitbuiting van jongens

Hoewel seksuele uitbuiting vaak wordt geassocieerd met meisjes, worden ook jongens slachtoffer. Minderjarige jongens verrichten soms seksuele handelingen in opdracht van een ander, in ruil voor geld, goederen of een tegenprestatie. Jongens vragen over het algemeen minder snel om hulp. Schaamte en worsteling met de situatie spelen daarbij een grote rol.

Soms is er sprake van een afhankelijkheidssituatie, bijvoorbeeld door schulden voor drugs of geld bij een volwassene. In andere gevallen ontbreekt een luisterend oor, bijvoorbeeld bij jongens die opgroeien in een omgeving waar weinig begrip bestaat voor hun situatie. Slachtoffers worden regelmatig bedreigd en gechanteerd, waardoor het voor hen bijzonder moeilijk is om uit de situatie te ontsnappen.