Wat is uitbuiting?

Vormen van mensenhandel die minderjarigen treffen

Mensenhandel omvat het werven, vervoeren, overbrengen, opnemen of huisvesten van een persoon met gebruik van dwang, en met het doel die persoon uit te buiten. Wanneer het slachtoffer een minderjarige betreft, is er sprake van mensenhandel, ook wanneer er geen sprake is van dwang. Het enkele feit dat een kind wordt ingezet voor uitbuiting is strafbaar.

Uitbuiting van minderjarigen kent verschillende verschijningsvormen. De meest voorkomende is seksuele uitbuiting, waarbij jongeren gedwongen worden tot seksuele handelingen tegen betaling of in ruil voor goederen. Daarnaast komt criminele uitbuiting voor, waarbij kinderen worden ingezet voor strafbare activiteiten zoals drugstransport, diefstal of gedwongen bedelarij.

Dwang en misleiding

De dwang die bij mensenhandel wordt toegepast, kan verschillende vormen aannemen. Het kan gaan om fysiek geweld of dreiging daarmee, maar ook om subtielere methoden. Misleiding, misbruik van een kwetsbare positie en emotionele manipulatie komen veelvuldig voor. Juist bij minderjarigen spelen deze psychologische vormen van dwang een grote rol, omdat jongeren vaak minder weerbaar zijn en de situatie niet altijd als uitbuiting herkennen.

In veel gevallen begint de uitbuiting met het opbouwen van een vertrouwensband. De dader investeert tijd en aandacht in het slachtoffer, geeft cadeaus en creëert een gevoel van verbondenheid. Pas wanneer die afhankelijkheid is ontstaan, volgt de uitbuiting. Dit patroon is kenmerkend voor zowel loverboys als voor online grooming.

Omvang in Nederland

De exacte omvang van uitbuiting van minderjarigen in Nederland is moeilijk vast te stellen. Een aanzienlijk deel van de gevallen blijft onzichtbaar, onder meer doordat slachtoffers zich niet altijd bewust zijn van hun situatie of bang zijn om hulp te zoeken. Registraties bij instanties zoals CoMensha geven een indicatie, maar vertegenwoordigen naar alle waarschijnlijkheid slechts een fractie van het werkelijke aantal gevallen.

Wat vaststaat is dat zowel meisjes als jongens slachtoffer kunnen worden. Nederlandse jongeren vormen een grote groep, maar ook buitenlandse minderjarigen die in Nederland verblijven lopen risico. De problematiek speelt zich zowel online als offline af, waarbij het digitale domein een steeds prominentere rol inneemt.

Signalen herkennen

Het tijdig herkennen van signalen is van groot belang om uitbuiting te stoppen of te voorkomen. Veranderingen in het gedrag van een jongere kunnen wijzen op een problematische situatie. Hieronder een overzicht van mogelijke signalen waar ouders, docenten en hulpverleners op kunnen letten.